Probeert u eens het volgende: als je googlet op “sociaal akkoord” bekom je bijna 1,5 miljoen zoekresultaten en op “staking” 5,8 miljoen. 4 keer meer dus. Dit ligt in lijn met de steeds meer heersende indruk dat het sociaal overleg ziek is, ernstig ziek. Nochtans, als je de arbeidsmarktstudie van Randstad van april jl. erop naleest dan is één van de vaststellingen dat “75% van de respondenten van mening is dat vakbond en management elkaar in het bedrijf duidelijk respecteren”. Het is dan kennelijk toch niet allemaal kommer en kwel. 

Imago en meer

Hoe dan ook, minstens het imago van het sociaal overleg is ernstig aangetast. Maar er is meer dan dat. Een aantal zaken gaat ook echt niet meer. Sociale akkoorden op interprofessioneel vlak worden schaarser. De statistieken van verloren arbeidsdagen door vakbondsacties in het laatste anderhalf jaar pieken op decennialang niet meer geziene hoogtes. En bovenal, de golf van stakingen van de voorbije weken in en rond de luchthaven, in de gevangenissen en bij de spoorwegen doen ons land in sneltempo verglijden. Maar als de patiënt ziek is, laat je hem daarom nog niet verder aftakelen. Willen we het sociaal overleg in de toekomst veilig stellen, dan zullen we de rebootknop moeten indrukken. 

Kruispunt

De timing kan niet beter want vandaag staan we op een kruispunt. Een aantal evoluties zorgt ervoor dat het sociaal overleg in zijn huidige vorm hoe dan ook aan herziening toe is. Ik denk aan het statuut arbeiders/bedienden dat een aanpassing van de organisatie van het sociaal overleg vergt. Er zal ook rekening gehouden moeten worden met de regionalisering van bevoegdheden waar we het eindpunt nog niet bereikt hebben. En de noodzakelijke sanering in de paritaire comités waar je aan de ene kant PC’s hebt die meer dan 300.000 werknemers vertegenwoordigen en aan de andere kant nanocomités die amper een tiental werknemers verenigen. Maar er zijn ook nieuwe thema’s die moeten aangepakt worden zoals werkbaar werk en de vergrijzing, de zich wijzigende arbeidsmodellen en het omgaan met de globalisering. 

Liever auteur dan toeschouwer

Ik ben voorstander van een offensieve aanpak, één met ambitie. En wie moet dit doen? Niemand minder dan de sociale partners zelf. Het is de verantwoordelijkheid van de eigenaar om zijn pand te onderhouden vooraleer het stadsbestuur het onbewoonbaar komt verklaren. Je bent beter auteur dan toeschouwer. 

Sociale samenwerking voor groei en jobs

Als we de geschiedenis induiken, zien we dat het sociaal overleg de voorbije decennia geëvolueerd is van een sociaal conflictmodel naar een compromismodel. Dat was goed maar het is niet goed genoeg meer. Ik ben ervan overtuigd dat we snel moeten schakelen naar een nieuw model, een sociaal consensusmodel. We moeten zoeken naar en samenwerken voor het gemeenschappelijk belang, “le bien commun”. En wat is dat belang? Groei en jobs. Het is geen model dat gaat over de verdeling van de welvaart. Maar een model dat een antwoord formuleert op de vraag: hoe kunnen we onze welvaart in de toekomst ondersteunen? Het is aan de sociale partners om hun sociaal overleg opnieuw uit te vinden. Het is geen gemakkelijke weg maar het is de enige die perspectief biedt.